آمریکا و آسیای مرکزی؛ افغانستان پاشنه آشیل همیشگی

به گزارش تور کیش، راهبرد اعلام شده آمریکا برای آسیای مرکزی به طور کامل به ایجاد صلح در افغانستان و نیز رویکرد کشورهای منطقه برای همگرایی با یکدیگر با هدف برقراری موازنه از طریق ابزارهای عمدتاً اقتصادی بستگی دارد.

آمریکا و آسیای مرکزی؛ افغانستان پاشنه آشیل همیشگی

به گزارش خبرنگار دفاتر منطقه ای تور کیش، راهبرد مطرح شده جدید ایالات متحده برای آسیای مرکزی 2019-2025 بر خلاف انتظار برخی منتقدین کشورهای منطقه، بد فرجام نیست اما این بدان معنی نیست که این راهبرد پیروز خواهد بود.

تداوم و استمرار این راهبرد تقریباً به طور کامل به ایجاد صلح در افغانستان و سپس ترغیب کردن کشورهای منطقه برای یکپارچگی تنگاتنگ با یکدیگر پیش از درخواست از ایالات متحده برای برقراری موازنه از طریق ابزارهای عمدتاً اقتصادی بستگی دارد.

اوایل سال جاری میلادی، وزیر خارجه ایالات متحده مایک پمپئو به آسیای مرکزی به منظور ملاقات با وزرای خارجه کشورهای پیمان C5+1 که به عنوان ابزار ایالات متحده برای مشارکت و روابط تنگاتنگ چند جانبه با این منطقه ژئواستراتژیک عمل می کند، سفر کرد.

در طول همین سفر بود که ایالات متحده راهبرد 2019-2025 آسیای مرکزی را رونمایی کرد، راهبردی که بر خلاف نظر برخی از منتقدین، بد فرجام نخواهد بود.

اگرچه ایالات متحده هرگز به صورت آشکارا نیت خصومت آمیز نسبت به آسیای مرکزی نشان نداده اما به طور گسترده تصور بر آن است که دولت های بوش و اوباما به دنبال شتاب بخشیدن به فرایند ناآرامی های کنترل شده و بنیادین به پشتوانه حضور ایالات متحده در افغانستان بوده اند تا از این طریق گسستگی را در منطقه دامن زده و در نتیجه حفره سیاه بی ثباتی به کشورهای روسیه، چین و ایران گسترش بیابد.

این فرایند به نوبه خود منتهی به اجرای سناریوی بالکان های اوراسیا متعلق به برژینسکی برای ایجاد شکاف و حاکمیت بر این سرزمین از طریق برانگیختن چرخه ناآرامی ها از بیرون در قالب جنگ های مختلط بوده است، جنگ هایی که مانعی در برابر توان قدرت های بزرگ منطقه از حیث هماهنگ سازی تلاش های چند قطبی به منظور به چالش کشیدن برتری تک قطبی ایالات متحده در امور جهانی می گردد.

شروع برنامه EURO-MAIDAN به موازات فعل و انفعالات بازدارنده دریایی ایالات متحده در دریای جنوبی چین در راستای برپایی جنگ سردی جدید از طریق درگیر ساختن دو جبهه جنگ های مختلط علیه مهم ترین قدرت های بزرگ اورسیا یعنی روسیه و چین بوده است، اما این فرآیند به طور چشمگیری آنها را از طریق تلفیق به اصطلاح آرامش راهبردی به هم نزدیک تر ساخته است، نوعی راهبرد که در چارچوب آن تلاش های مشترک برای شکل دهی نظم جهانی چند قطبی به بدترین کابوس واشنگتن تبدیل شد.

در واقع این فرآیند ناشی از ناکامی ها در برهم زدن آسیای مرکزی همانند بهار عربی که در سال 2010 رخ داد ، بوده است. برژینسکی این مطلب را مشروحاً در کتاب قانون جنگ های مختلط توضیح داده است.

در هر صورت، راهبرد کلان برژینسکی در خصوص درگیری همزمان ایالات متحده در چند جنگ مختلف در اوراسیا نتوانسته است به نتیجه مطلوب از حیث شکاف در این ابر قاره و حاکم شدن بر آن دست بیابد. به همین دلیل کابینه کنونی ایالات متحده طرح و برنامه عمل گرایانه تر را در دستور کار قرار داده است.

ناگفته پیداست که کابینه ترامپ به توانمندسازی آسیای مرکزی جهت برقراری موازنه بین روسیه و چین که در گذشته تحت عنوان عصر رقابت قدرت های بزرگ توصیف می شده باور دارد و این رئیس جمهور میلیاردر ایالات متحده اهمیت اتکا به ابزارهای اقتصادی در این خصوص را دریافته است.

به همین دلیل راهبرد ایالات متحده برای آسیای مرکزی، 2019-2025 فشرده بوده و در چارچوب آن بر منافع دو جانبه در قالب افزایش همکاری های فیمابین تأکید شده است. بنابراین، در راستای دستیابی به درک بهتر این موضوع، شش هدف خط مشی را در ادامه با اشاره به اهمیت راهبردی آنها بر خواهیم شمرد.

1- تقویت حاکمیت ارضی و استقلال کشورهای آسیای مرکزی چه انفرادی چه منطقه ای

درست همانگونه که روسیه همکاری تنگاتنگی با اتحادیه اروپا را به صورت کلی و نه به صورت انفرادی آسان تر می پندارد، ایالات متحده نیز همین فرایند را در خصوص آسیای مرکزی در پیش گرفته با این استثناء که نیتش بهبود توانمندی و قابلیت جمعی از حیث برقراری موازنه بین روسیه و چین می باشد.

درست همانگونه که اقدامات و کنش های موازنه ای روسیه در خاورمیانه چنین پیامدی در برابر ایالات متحده را متصور است (اگرچه از طریق مشارکت و همکاری تنگاتنگ با یکایک کشورها، برخلاف همکاری های چند جانبه که در اروپا در دستور کار دارد).

2- کاهش تهدیدهای تروریستی در آسیای مرکزی

از برژینسکی شکننده تا ترامپ سازنده ایالات متحده دیگر نمی خواهد این منطقه را از پایه ویران کند تا حفره سیاه ناآرامی ها کشورهای پیرامونی را درنوردد.

اما در عین حال در پی فراهم ساختن مصونیت این منطقه در برابر چنین تهدیدهایی است زیرا تفکر راهبردی جدید آن است که آمریکا از طریق برقراری موازنه ژئواستراتژیک میان کشورهای آسیای مرکزی تحت شرایط نوین بین المللی که پس از شکست راهبرد شکاف و حاکمیت (تفرقه بیانداز و حکومت کن) پملاقات شد به منافعش رسید (اگرچه این امر می تواند به عنوان خط مشی نهایی ضمانتی عمل نماید).

3- تقویت و تدوام حمایت از ثبات افغاانستان

در ارتباط با بند شماره 2 ، ایالات متحده امیدوار است که به پنج کشور آسیای مرکزی بعنوان شریک پشتیبان برای تضمین ثبات افغانستان پس از صلح ناگزیرش اتکا نماید.

اگرچه به صورت آرمانی بر این تصور است که این فرایند عمدتا در قالب مجاری اقتصادی همسو با رویکرد کلی کابینه ترامپ و متمرکز بر این روش اجرایی در راستای دستیابی به نتایج سیاست خارجی باشد که در بندهای 4 تا 6 ذیل مشروحا به آنها خواهیم پرداخت.

4- تشویق پیوندها بین آسیای مرکزی و افغانستان

ایالات متحده بر این باور است که ارتقاء مناسبات بین افغانستان و پنج کشور آسیای مرکزی موجب تقویت توانمندیهای موازنه ای آنها خواهد شد.

در عین حال آنها را به توجه ویژه به پروژه های یکپارچه سازی از قبیل پروژه برق CASA-1000 به پاکستان و کریدور چند منظوره لاپیس لازولی به اتحادیه اروپا ترغیب می کند (پروژه لاپیس لازولی تا حد زیادی با کریدور میانه ترکیه که از قضا بخشی از راه ابریشم چین است همپوشانی دارد).

5- حاکمیت قانون و احترام به حقوق بشر

این هدف سیاستگذاری مانند شمشیر دولبه است؛ از زاویه مثبت، ایالات متحده در حال پیشبرد ثبات با تشویق پنج کشور آسیای مرکزی به انطباق با مطالبات دموکراتیک روزافزون مردمانشان در چارچوب مشارکت تدریجی و نوسازی ساختاری کنترل شده از طریق انتخابات آزاد، عادلانه و فراگیر در راستای فراهم آوردن مشوق مشروع برای متخاصمین ضد دولت (و در پاره ای موارد گروههای تروریستی) است.

با این وجود، از نگاه بدبینانه، می توان از این فرایند بعنوان ابزار فشاری برای مشروعیت بخشیدن تلاشهای انقلاب رنگی در راستای اهداف ژئواستراتژیک پیرو سیاستهای حمایتی با اتکا به سناریوی حفره سیاه در صورت وخیم تر شدن اوضاع بهره برداری نمود.

6- تقویت سرمایه گذاری های ایالات متحده و توسعه آسیای مرکزی

برخلاف کسب وکارهای کلان که معمولا کننده منافع اقتصادی روسیه و چین در آسیای مرکزی هستند و عمدتا به سبب سود رساندن ِصرف به نخبگان مورد انتقاد می باشند، سرمایه گذاری های آمریکایی ها در آسیای مرکزی بعنوان عامل شتاب دهنده در راستای بهبود شرایط معاش شمار زیادی از مردم احتمالا از طریق خلق فرصتهایی برای کارکنان و کسب وکارهای کوچک و متوسط (SME) مفید واقع خواهند شد و به صورت چشمگیر در مواردی تقویت خواهند شد.

ایالات متحده در کریدور پیشنهادی N-CPEC+ برای پیوند دادن آسیای مرکزی با پاکستان از طریق افغانستان و سپس با سهولت بیشتر به بازارهای جهانی سرمایه گذاری نماید.

بالاخره، ایالات متحده امیدوار است خط مشی اقتصاد- محور برای حضور پر رنگ در پنج کشور آسیای مرکزی بتواند منجر به بهبود توانمندیهای موزانه ای جمعی آنها در برابر چین و روسیه در قالب تلاشهای انقلاب رنگی با رهبری سازمانهای غیر دولتی گردد.

اگرچه ایالات متحده تا حدودی زور و اجبار را در دستور کار قرار داده، اما در عین حال بر این تصور است که مزایای دوجانبه که راهبرد 2019-2025 آسیای مرکزی می تواند برای این منطقه به ارمغان بیاورد به اندازه کافی برای برانگیختن آنها به همکاریهای داوطلبانه جذاب باشند اما موانعی در برابر پیاده سازی پیروز ذهنیاتش در چارچوب راهبردهای کلان وجود دارند، حتی اگر همه کشورهای ذیربط از این ابتکار حمایت کنند.

موانع موجود

یکی از ملموس ترین موانع در این خصوص عبارت است از اینکه همه چیز بر موضوع صلح برای افغانستان است و باید پس از گذر از شرایط جنگی، پروژه های CASA-1000 ، کریدور لاپیس لازولی و N-CPEC+ عملیاتی شوند.

مانع دوم عبارت است از اینکه روسیه و چین می توانند پیشرفتهای بیشتر در زمینه ساخت حلقه طلایی بین خودشان ، پاکستان ، ایران و ترکیه را تا زمان رسیدن به صلح داشته باشند و در نتیجه کشورهای آسیای مرکزی را با فرصتهای بالقوه نامحدود در آغوش بگیرند، فرصتهایی که در مقایسه با گزینه های ارائه شده ایالات متحده چشمگیرتر به نظر می رسند و می توانند کشورهای منطقه را از چشم انداز راهبردی همه- هیچ ایالات متحده دور سازند.

مانع سوم عبارت است از اینکه از نظر ایالات متحده و پنج کشور آسیای مرکزی انجام کسب و کار با یکدیگر به هر دلیلی سخت است ، برخلاف شرکای روسی و چینی که آشنایی بیشتری با منطقه دارند. روی هم رفته، این مسائل می توانند به صورت جدی مانعی در برابر اثربخشی راهبرد ایالات متحده برای آسیای مرکزی 2019-2025 باشند و مانع دوم (شکل گیری حلقه طلایی) حتی به طور بالقوه می تواند دوام و استمرار خط مشی حمایتی حفره سیاه را تقلیل دهد.

با این اوصاف، می توان مدعی شد که طرح های پیشنهادی ایالات متحده سازنده است به استثنای خط مشی اشاره شده در بند پنجم فوق.

روسیه و چین نباید از استقلال و جسارت جمعی کشورهای آسیای مرکزی هراس داشته باشند زیرا ورود ایالات متحده به اقتصاد منطقه ممکن است انگیزه ای برایشان جهت تغییر بازی را فراهم آورده و برای کشورهای منطقه منافع تجاری بیشتری در پی داشته و در نتیجه به نفع تمامی ملتهای منطقه تمام گردد.

تضمین امنیت منطقه در برابر تهدیدهای برخواسته از افغانستان نیز تا زمانی مورد استقبال کشورهای این منطقه خواهد بود که ایالات متحده در این خصوص صادق باشد. پیوندها، چه منطقه ای و چه فرا منطقه ای، یکی از شاخص های معروف قرن بیست و یکم است که چین و روسیه نیز ترویج می کنند، بنابراین هیچ یک از دو پروژه لاپیس لازولی یا N-CPEC+ از این حیث با مشکل روبرو نمی شوند زیرا چین در این جبهه ها در حال پیشرفت است و روسیه نیز فرایند خوبی را در پیش گرفته است (حداقل در ارتباط با N-CPEC+ ).

با این تفاسیر، راهبرد 2019-2025 آسیای مرکزی ایالات متحده بد فرجام نخواهد بود، اما چنانچه صلح در افغانستان حکمفرما نگردد و اگر پنج کشور آسیای مرکزی از برقراری موازنه در برابر حلقه طلایی خودداری کنند ، این راهبرد پیروز نخواهد بود.

ح

منبع: خبرگزاری فارس
انتشار: 10 مرداد 1399 بروزرسانی: 4 مهر 1399 گردآورنده: toure-kish.ir شناسه مطلب: 992

به "آمریکا و آسیای مرکزی؛ افغانستان پاشنه آشیل همیشگی" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "آمریکا و آسیای مرکزی؛ افغانستان پاشنه آشیل همیشگی"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید